البته اين سخن هرگز نبايد بدان معنا دانسته شود كه در شرايط اضطرار و در فرض وجود نداشتن داروى حلال جايگزين ، درمان با داروى حرام مطلقا حرام و ناپسند است ؛ چرا كه بنا بر مسلمات فقهى ، اضطرار حرمت را از ميان برمىدارد و آنچه در شرايط عادى حرام است در شرايط ضرورت حلال مىشود ، چنان‌كه در قرآن كريم فرموده است : ( وَ قَدْ فَصَّلَ لَكُمْ ما حَرَّمَ عَلَيْكُمْ إِلَّا مَا اضْطُرِرْتُمْ إِلَيْهِ ) . « 1 » بنابراين هنگامى كه به استفاده از ماده‌اى حرام براى درمان نياز باشد آن ماده هرگز مشمول اين روايت نخواهد بود كه مىگويد : « خداوند شفاى شما را در آنچه بر شما حرام كرده قرار نداده است » . درمان با چيزهاى نجس نيز همين حكم را دارد ، هرچند البته دربارهء اين هر دو ، يعنى درمان با حرام و درمان با نجس اختلاف‌نظرهايى نيز بروز كرده كه بايد جزئيات آن را در كتاب‌هاى مفصل فقهى جست . د ) احاديث ويژهء موردى : از آن جمله است حديث امّ سلمه به روايت بخارى حاكى از آنكه شوهر زنى درگذشته بود . او در همان زمان ، چشم درد گرفت . ماجرا را با پيامبر صلّى اللّه عليه و إله در ميان نهادند و نزد آن حضرت از اين ياد كردند كه نسبت به چشم آن زن ، نگرانى وجود دارد و مىتوان سرمه برايش تجويز كرد ؛ اما بنا بر حديث ، پيامبر صلّى اللّه عليه و إله زن را از اين كار نهى كرد . اين نهى به يكى از دو صورت ذيل ممكن است تفسير شود : يكى آن است كه گفته شود چون آن زن دوران عدّه را سپرى مىكرده ، زينت كردن به سرمه يا جز آن بر او حرام بوده است ؛ و ديگرى آن است كه گفته شود اين نهى علتى شرعى نداشته ، بلكه بدان بازمىگشته كه پيامبر صلّى اللّه عليه و إله به اقتضاى تجربهء دنيوى خود در اين‌باره ضرر و زيانى را بر چشم آن زن پيش‌بينى مىكرده و به همين اعتبار او را از سرمه كشيدن نهى فرموده

--> ( 1 ) . انعام ( 6 ) آيهء 119 : و به تفصيل برايتان بيان داشته است آنچه را بر شما حرام كرده ، مگر چيزهايى كه بدانها ناچار شده‌ايد .